Deustuko Unibertsitatean Psikologian lizentziatua eta Giza Baliabideetako masterduna, BOMSeko zuzendari berri Estrella Garrido hainbat lanpostutan aritu da 34 urtez Osakidetza-EOZn, batez ere, eta beste osasun-zerbitzu batzuetan ere: Errioxako Osasun Zerbitzuan (SERIS) eta Gaztela eta Leongo Osasun Zerbitzuan (SACYL).

SACYLeko Osasun Sailean urte eta erdiz lan egin ondoren, 2017an Pertsonen zuzendari gisa hasi zen Gorlizko Ospitalean, eta 6 urte eman ditu erakunde horretan.

“2023ko martxoan BOMSen hasi naiz, Bizkaiko osasun mentalean diharduten profesional guztiekin lan egiteak dakarren ilusio guztiarekin. Poztasun handia da niretzat Sare handi honetako Gerentziak nigan pentsatu izana erronka handi honetarako. Pozten naiz zerbitzu-erakunde handi honetan lan egiteaz” (Estrella Garrido Manzano).

Martxoaren 25etik 28ra, Psikiatriaren Europako Elkartearen urteroko biltzarra egin da Parisen. Oraingo honetan, psikiatriako egoiliarrek lau poster aurkeztu dituzte. Horien oinarria izan da ospitaleratutako pazienteen arrisku kardiobaskularrari eta euren osasun orokorreko beste alderdi batzuei buruz egindako ikerketa.

Posterretan, aurkeztu dituzte, batetik, tratamenduarekiko atxikimenduari, alkohol-abusuaren infradiagnostikoari eta kanabisaren erabilerari buruzko emaitzak, eta bestetik, praktika klinikoa hobetzen lagunduko diguten beste aurkikuntza batzuk.

Argazkian, Claudia Gonzalez ikus dezakegu, berak eta lankideak (Andrea López, Uxía Lopez eta Begoña Samso eta gure ikasketaburu Eva Garnica) egindako posterra aldezten.

Maiatzaren 11n, ostegun arratsaldez, eta 12an, ostiral goizez, Eboluzioari eta Neurozientziei buruzko V. Jardunaldiak egingo dira Bilbon, EHUko Kultura Zientifikoko Katedraren laguntzarekin.

Aurrekoetan bezala, arlo profesional ezberdinetako hizlari entzutetsuak izango ditugu (biologoak, psikiatrak..), eta hainbat gai izango dituzte hizpide: bizkarroien eragina zenbait animaliaren portaeran, heste-mikrobiota-garuna ardatza, oxitozinak amei eragiten dien agresibitatea, heriotzaren kultura Paleolitoan, adikzioak eta psikopatologia ikuspegi eboluzionistatik, etab.

Laster partekatu ahal izango ditugu zuekin egitarau ofiziala eta izena emateko esteka. Iragan aldietan bezala, doakoa izango da izen-ematea. Oso atsegingo genuke zuek etortzea.

Martxoaren 16an Franco Rotelli psikiatra hil zen, Triesten, 81 urte zituela. Basagliaren kolaboratzaile estua, Triesteko Ospitale Psikiatrikoko zuzendari izan zen, eta Basaglia hil zenean, funtsezko figura bihurtu da desinstituzionalizazio-prozesuetan, 1978ko Italiako erreforma psikiatrikoaren legea ezarri ondoren (180 lege ospetsua).

Haren ekimenik garrantzitsuenetako bat gizarte-enpresak sortzea izan zen, lanaren bidez integratzeko gaixotasun mentala duten pertsonak. Su eta gar aldeztu zuen eroetxeak amaitzea eta osasun mentaleko zerbitzu komunitarioak garatzea.

Horrekin batera, psikiatria-mugimendu demokratikoaren sustatzaile eta lider ere izan zen. Utopikoa eta praktikoa, aldi berean, historiara igaroko da, figura gakoetako bat izateagatik, gaixotasun mentala duten pertsonen eskubideen eta integrazioaren defentsan, eta horiek artatzen dituzten zerbitzuen eraldaketan.

Goian bego.

Martxoaren 24an BOMSeko profesionalak Egoitzako areto nagusian bildu ginen, 2022an erretiratutako pertsonei omenaldia egiteko, egindako lana eskertzeko eta etapa berri honetan onena opa izateko.

Omendutako pertsonen senitarteko eta lankideez gain, Osasun Mentaleko Sarearen Zuzendaritza Taldea ere bertan izan zen, omendutako pertsonei esker oneko hitzak zuzendu zizkieten eta opari bana eman.

Ekitaldira joan direnentzat antolatzaileentzat bezain hunkigarria izan zelakoan gaude.

BOMSeko Zuzendaritza

Martxoaren 30ean, lehiaketaren saria eman da Bilboko Nerabeen Eguneko Ospitalean, eta jarri da "Zientzia Eguneko Ospitalean” izeneko lanaren egileek aukeratu duten lekuan.

Argazki eta ilustrazio hau Bilboko Eguneko Ospitaleko (Zabalburu) nerabeek egin dute. Ideia BOMSeko proposamenaren haritik sortu zen, “Emakume eta Nesken Nazioarteko Eguna, Zientzian” ospatu nahian argazki-lehiaketa baten bidez.

15 bat nerabe-talde batek burutu zuen lan hau ospitaleko jarduera-gelako kristal batean: otsaileko lehen astean, hain zuzen ere. Hasieran, kristal handiago batean egin nahi izan zuten, baina arazo teknikoak zirela eta (argiztapena, espazioa, materiala), erabaki genuen beste areto egokiago batean egitea lanketa.

“Hasieratik, sormen-lan bat egin nahi genuen lankidetzan, eta lehiaketa-proposamenak eman zigun horretarako azken bultzada. Lana amaitu ondoren, elkarrekin egindako hausnarketan, ondorioztatu genuen emakumea ia ez daukala ikusgaitasunik, eta eduki beharko lituzkeela gizonen aintzatespen eta aukera berberak”.

Bilboko Nerabeen Eguneko Ospitalea

Osakidetzak eta Athletic Fundazioak hitzarmen bat dute sinatuta, BOMSeko erabiltzaileen kirol-jarduerak sustatzeko asmoz. Azken helburua da pazienteen errekuperazioa bultzatzea futbol-saio eta multikirolaren bitartez.

Sareko 10 eguneko ospitalean ari da aurrera eramaten, astean behin, ordubete eta erdiz, Athletic Fundazioko eta Osakidetzako entrenatzaileen laguntzarekin.

Pazienteek eurek dioten moduan, osasungarria eta dibertigarria da, eta ingurukoekin harremanetan sartzeko balio die. Gainera, zentroan egiten duten beste jardueren osagarria da (mandalak, buru-lanak, paseoak…).

BOMSeko osasun-arloko arduradunen esanetan, ariketa fisikoa eginez, pazienteek aurre egiten diote sindrome metabolikoari, eta ohitura osasungarriak bereganatzen dituzte. Bestetik, buruko nahasmendu larria duten emakumeei gizarteratzeko aukera ematen die, zeren duela gutxi arte areto-futboleko ligan bakarrik jolastu ahal zen, baina multikirola-jarduketari esker, emakumeok ere apatia baztertu eta ilusioa berpizten dute.

Ilusio-sortzaile horietako bat Sareko erabiltzaile Juan Angel dugu. Hari egindako elkarrizketan ikusiko dugu zelako ekarpena egiten dien eguneko ospitaleko kideei.

J.D.

Ekimen hau pazientearen segurtasunaren esparruan sortu zen; zehatzago esanda, BOMSeko arlo komunitarioko Pazientearen Segurtasun Azpibatzordean.

Horren helburua zen prozedura bat hobetu eta erizaintzako jardunbide egoki bihurtzea, bat etorrita BOMSeko plan estrategikoaren 2. erronkarekin: Pertsonengan oinarritutako arreta, eta osasun-emaitzak.

Erabiltzaileentzat eginda dago, pastilla-ontzi bat behar bezala antolatu ahal dezaten. Lanketa 2022ko abuztuan hasi zen, eta horretarako, aintzat hartu ziren, batetik, eskura zegoen ebidentziarik onena, eta bestetik, funtsezko alderdi eta lankidetza-eredu hauek:

- Balioan oinarritutako medikuntza
- Humanizazioa
- Paziente aktiboa. Pazientea ahalduntzea
- Partaidetza
- Informazio ulergarria ematea: hizkera argia

Informazio-orria behin prestatuta, hura testatu zuten, bai profesionalek, bai eguneko ospitaleetako eta TAK zerbitzuetako erabiltzaileek. Proposatutako aldaketak burutu ondoren, baliozkotu egin zuen prozesu honetan hasieratik inplikatuta egon den Pazientearen Segurtasun Batzordeak. Informazio-orria hizkera argiz eta ez-sexistaz idatzi zen, eta Agirigunen dago eskuragarri, bi hizkuntza ofizialetan: euskaraz eta gaztelaniaz.

Berrikuntza Saila

Joan den martxoaren 4an, azkenean, BOEn argitaratu zen martxoaren 2ko PCM/205/2023 Agindua, zeinaren bidez onetsi eta argitaratu ziren: Psikiatriako eta Haur eta Nerabeen Psikiatriako espezialitateetako prestakuntza-programak, prestakuntzan ari diren espezialisten ebaluazio-irizpideak eta osasun mentaleko irakaskuntza-unitate multiprofesionalak akreditatzeko baldintzak.

Horrek ia erabat aldatzen ditu psikiatriako espezialitate berriak, eta Haur eta Nerabeen Psikiatriako espezialitate berria sortzen du, biak ala biak seguruenik 2023ko maiatzaren amaieran hasiko den promoziorako. Tutore nagusiak (Estibaliz Gordo, Olaia Euba eta Maider Sanchez) lanean ari dira, inplikatutako dispositibo guztiekin koordinatuta, gida berria, prestakuntza-ibilbidea, eta bestelakoak egiteko.

Bestalde, martxoaren 8an, epea ireki zen osasun mentaleko egoiliar-plaza berriak eskatzeko Ministerioari. Epea martxoaren 29an amaituko denez, lan handia egitera behartuko gaitu: berrikusten eta eguneratzen, irakaskuntza ematen dugun dispositiboak eta beste IUM batzuetakoak koordinatzen, zuzendaritza eta gerentziarekin jarduten...

Laster kontatu eta laburbildu ahal izango dizuegu egindako gauzak, zer lan ekarriko duten, eta baita lortutako emaitzak ere. Bestalde, parte-hartzaile guztiei eskertu nahi diegu kalitatezko osasun-prestakuntza espezializatua lortzeko egin duten ahalegina.

Eva Garnica

Denok jakin dugu Bartzelonako Clínic Ospitaleak eraso informatikoa jasan eta ondorio larriak izan dituela.

Zoritxarrez, eraso mota hori oso ohikoa da, eta oro har, arrakasta izaten du, mezu maltzurrak jasotzen dituzten pertsonen deskuidu txikiengatik (seguru ia guztioi heldu zaigula horrelako mezu elektronikoren bat). Horri aurre egiteko, eta gure burua babesteko modurik onena da zibersegurtasunari buruzko oinarrizko ezagutza batzuk izatea, eta beti erne egotea.

Zenbaki honetan infografia sinple bat erakutsiko dizuegu, oso modu grafikoan azaltzeko zelan jokatu behar dugun PHISHING saiakera baten aurrean, hau da, norbaitek ordenagailutik informazioa lortu eta/edo bertan programa maltzur bat (birusak) instalatu nahi badigu posta elektronikoaren bidez, ezaguna egiten zaigun entitate bat gezurretan ordeztuz.

Beraz, gure segurtasunagatik, mesedez, begiratu infografiari, eta babestu zaitez.

E.G.

BOMSeko profesionalok intraneta dugu informazio-kanal nagusietako bat. Bertan eskura ditzakegu guretzat oso baliagarriak izan daitezkeen albisteak, deialdiak, legezko informazioa, oharrak, bideoak eta beste. Hala ere, intranetak informazio ugaria duenez, batzuetan zail gerta dakiguke bilatzen duguna aurkitzea.

Apirileko zenbaki honetan, mintzagai izango dugu “Berdintasuna” atala, Sareko langileontzat oso erabilgarria baita ezagutza-arlo hori.

Leire Erkoreka

Eva Garnicak gurekin partekatu nahi du Youtubeko bere kanaleko material berri hau. Oraingo honetan, bideo-sorta bat prestatu du hilekoak osasun mentalarekin duen loturari buruz, eta hura hobetzeko estrategien gainean.

Beherago duzu eskuragarri sail honetako 2. bideoko esteka.

Hainbat eta hainbat filmek jorratzen dituzte gai psikiatrikoak; batzuetan, gidoiaren ardatza dira, eta beste batzuetan, garrantzi txikiagoa dute kontakizunean. Kontua da aurreiritziz josita egoten dela gaixotasun psikiatrikoei heltzeko modua, baina bereziki gertatzen da horiek artatzen dituzten profesionalekin.

Oraingo honetan 1959ra goaz, Joseph L. Mankiewicz-ek zuzendutako De Repente, el Último Verano (Bat-batean, azken uda) filmatu zen urtera. Pelikulan, zinemaren antzezle handi batzuk daude, besteak beste, Katherine Hepburn, Elisabeth Taylor eta Montgomery Clift. Tennessee Williamsen antzezlan baten egokitzapena da. Egilea bera, Gore Vidalekin batera, arduratu zen 30eko hamarkadako New Orleans hirian girotutako filmaren gidoia egiteaz.

Halako zuzendari eta aktore-taldearekin, zaila zen film on bat ez ateratzea, baina, Oscar sarietarako izendapen batzuk jaso zituen arren, azkenean ez zuen garaikurrik lortu (guztiarekin ere, Urrezko Globo bat eskuratu zuen Liz Taylorrek). Kontakizunak beharrezko osagai guztiak ditu: ohiko ospitale psikiatrikoa, lobotomiak, mediku ona eta mediku txarra, eta baita azpijokoan dabilen ama bat ere.

J.U.

Beatriz Rodriguez gure ohiko kolaboratzaileak, oraingoz behintzat, Lmentalako korrespontsal lana utzi du. Asko eskertzen diogu atal honetan egindako ekarpen interesgarrien ibilbidea. Gu, hemendik aurrera, saiatuko gara ahalik eta duintasun handienaz haren mailari eusten.

Oraingoan, Machado de Assis ekarri dugu hona, 1882an argitaratutako El Alienista eleberri satirikoaren egilea. Informazioa British Journal of Psychiatry aldizkariaren Psychiatry in Literature sailetik dator (The British Journal of Psychiatry (2023) 222, 134. doi: 10.1192/bjp.2022.163).

J.U.

“El Arte de Volar” (Hegaz egitearen artea) da Lmentalaren zenbaki honetako komikiaren izenburua. Antonio Altarriba dugu horren gidoilaria, eta Kimen, marrazkilaria (Martínez el Facharen sortzailea, “El Jueves”).

2009an, Komikiaren Sari Nazionala irabazi zuen. Altarribak, lehen pertsonan kontatzen du bere aitaren bizitzaren istorioa, harik eta zahar-egoitza batean bere buruaz beste eginda amaitzen duen arte; baina Juan Medranok askoz ere zehatzago azalduko digu erantsitako artikuluan.

J.M.

Bere buruaz beste egindako rock-figura handietan pentsatzen baduzu, seguruenik kasu batzuk etorriko zaizkizu burura, gutxi-asko entzutetsuak, hala nola Syd Vicius-ena (nahita eragindako gaindosia, 1979ko otsailean), edo Kurt Cobain-ena (suzko arma batekin, 1994ko apirilean). Beste batzuk ez dira horren ezagunak: Brad Delp “Boston taldeko” abeslariarena (COrekin nahita egindako intoxikazioa, 2007ko martxoan), edo Richard Manuel-ena (bere burua urkatu zuen, 1986ko martxoan).

The Band rock-taldea, nahiz eta gaur egungo zaharrenek nahiko ahaztua daukaten, eta gazteenentzat erabat ezezaguna den, handienetako bat izan zen bere garaian. 50eko hamarkadaren amaieran, Kanadan sortu zuten Rick Danko-k, Garth Hudso-k, Richard Manuel-ek, Robbie Robertson-ek eta Levon Helmek-ek. Bandak Bob Dylanekin batera jo zuen haren lehen bira elektrikoan, eta Martin Scorsesek 1976an filmatu zuen taldearen azken kontzertua, agurrekoa hain zuzen ere, itzal handiko partaideak izan zituena; besteak beste: Eric Clapton, Neil Diamond, Dylan bera, Emilou Harris, Van Morrison, Ringo Starr edo Neil Young. Filma 1978an estreinatu zen, “The Last Waltz” izenburupean.

Manuelek arazo larria zuen heroinarekin eta kokainarekin, baina are larriagoa alkoholarekin. Ibilbide autosuntsitzaile hori 1986ko martxoaren 4ko gauean amaitu zuen, bere burua urkatu zuenean motel baten logelan, Grand Marnier botila bat gehiago hartuta, eta kokaina-tiro batzuk sartu ondoren.

J.U.

Leire Erkoreka Anda, Juan Medrano Albeniz, Eva Garnica, Ainara Berasaluce eta Bilboko Nerabeen Eguneko Ospitalea.